Kamuda Açık Kaynak
Dijital Egemenlik ve Sürdürülebilir Altyapı
Dünya genelinde kamu kurumları, dijital bağımsızlık ve maliyet avantajı için açık kaynak çözümlere yöneliyor.
Fransa, Almanya, Estonya ve Türkiye gibi ülkeler, kamu hizmetlerinde açık kaynak yazılımları aktif olarak kullanıyor.
Göç İdaresi Başkanlığı, 7 açık kaynak uygulamasıyla Türkiye'de kamuda açık kaynağın öncülerinden biri.
Neden Kamuda Açık Kaynak?
Kamu kurumları dijital egemenlik, maliyet tasarrufu, güvenlik ve inovasyon için açık kaynak çözümlere yöneliyor.
Dijital Egemenlik
Kritik altyapıların yabancı tekellerden bağımsız olması, veri egemenliğinin korunması ve ulusal güvenlik açısından stratejik öneme sahiptir.
Maliyet Tasarrufu
Lisans ücretlerinin ortadan kalkması, tedarikçi bağımlılığının azalması ve kamu bütçesinin daha verimli kullanılması sağlanır.
Şeffaflık ve Güven
Kaynak kodun herkese açık olması, vatandaş güvenini artırır ve kamu hizmetlerinde hesap verebilirliği güçlendirir.
İnovasyon ve Esneklik
Açık kaynak, kurumların ihtiyaçlarına göre yazılımı özgürce uyarlamasını ve topluluk katkılarından faydalanmasını sağlar.
Türkiye'de Kamuda Açık Kaynak
2003'ten günümüze Türkiye'nin kamuda açık kaynak yolculuğundaki önemli kilometre taşları.
Pardus Projesi Başlıyor
TÜBİTAK ULAKBİM tarafından Türkiye'nin ulusal işletim sistemi Pardus'un geliştirme çalışmaları başlatıldı.
Pardus 1.0 Yayınlandı
Pardus'un ilk kararlı sürümü yayınlandı. Kamu kurumlarında yaygınlaşma süreci başladı.
FATİH Projesi ve Eğitimde Açık Kaynak
MEB FATİH Projesi ile 500.000'den fazla etkileşimli tahtaya Pardus tabanlı ETAP arayüzü hedeflendi. Eğitimde açık kaynak kullanımı için öncü adım atıldı.
Pardus'ta Kamu Dönüşümü
Pardus'un hedef kitlesi kamu kurumları olarak güncellendi ve proje TÜBİTAK ULAKBİM'e devredildi. Debian tabanlı yeni mimari ile kurumsal kullanıma uygun hale getirildi.
Pardus Kamu Sürümü ve Alt Projeler
Güvenlik odaklı Pardus Kamu Sürümü yayınlandı. LiderAhenk (merkezi yönetim) ve Ahtapot (siber güvenlik) gibi kamunun ihtiyacına özel açık kaynak alt projeler geliştirildi.
Dijital Dönüşüm Ofisi Kuruldu
Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi (CBDDO) kurularak kamuda dijitalleşme, açık kaynak koordinasyonu ve e-Devlet yönetimi tek çatı altında toplandı.
Açık Kaynak Genelgesi (2023/13)
29 Temmuz 2023'te Resmi Gazete'de yayımlanan 2023/13 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile tüm kamu kurumlarına açık kaynak yazılıma geçiş direktifi verildi. Kurumlar AKKY Geçiş Analiz Raporu hazırlayacak, yazılım alımlarında açık kaynak muadiller tercih edilecek.
Göç İdaresi Açık Kaynak Platformu
Göç İdaresi Başkanlığı, "Dijital'e GÖÇ" projesi kapsamında kurumsal açık kaynak platformunu kurarak geliştirdiği uygulamaları kamuyla paylaştı.
Kamuda Açık Kaynak Ekosistemi Genişliyor
Genelge doğrultusunda kamu kurumlarının AKKY geçiş raporları tamamlanıyor, kurumlar arası iş birliği ve açık kaynak dönüşüm projeleri hız kazanıyor.
Türkiye'den Başarılı Örnekler
Türkiye'de kamu kurumlarının açık kaynak yazılım kullanarak elde ettiği somut başarılar.
Göç İdaresi Başkanlığı
7 açık kaynak uygulama ile anket, analitik, konferans, bulut depolama, mesajlaşma ve kütüphane hizmetlerinde tam bağımsızlık sağlandı. Tüm veriler kurum sunucularında barındırılmaktadır.
TÜBİTAK ULAKBİM — Pardus
Türkiye'nin ulusal işletim sistemi Pardus, kamu kurumları, TSK ve MEB okullarında aktif olarak kullanılmaktadır. Debian tabanlı, Türkçe yerelleştirilmiş açık kaynak işletim sistemidir.
e-Devlet Kapısı
turkiye.gov.tr altyapısında açık kaynak teknolojiler kullanılmaktadır. 60 milyonun üzerinde aktif kullanıcıya 8.000'den fazla hizmeti tek noktadan sunan Türkiye'nin dijital devlet platformudur.
MEB — Eğitimde Pardus
Millî Eğitim Bakanlığı, FATİH Projesi kapsamında okullara dağıtılan etkileşimli tahtalarda ve bilgisayar laboratuvarlarında Pardus işletim sistemini kullanmaktadır.
PTT — Açık Kaynak Altyapı
Posta ve Telgraf Teşkilatı, veri merkezi altyapısında Linux tabanlı sunucular ve açık kaynak veritabanı sistemleri kullanarak operasyonel maliyetleri düşürmektedir.
CBDDO — Kamu Açık Kaynak Platformu
Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi koordinasyonunda, kamu kurumlarının açık kaynak projelerini paylaşabileceği merkezi platform çalışmaları yürütülmektedir.
Dünyadan Başarılı Örnekler
Birçok ülke, kamu hizmetlerinde açık kaynak yazılımları stratejik olarak benimsemektedir.
Fransa
DINUM (Dijital İşler Müdürlüğü), tüm kamu kurumları için açık kaynak kullanımını zorunlu kılmaktadır. 2012'den bu yana resmi politikadır.
Almanya
Schleswig-Holstein eyaleti, 30.000 bilgisayarda Microsoft Office'ten LibreOffice'e geçiş yapmaktadır. ZenDiS merkezi koordinasyon sağlar.
ABD
Federal "Source Code Policy" ile kamuda geliştirilen yazılımların %20'sinin açık kaynak olarak paylaşılması zorunludur. code.gov platformu aktiftir.
Estonya
X-Road altyapısıyla dijital devlet hizmetlerinin %99'unu çevrimiçi sunan Estonya, her şeyi açık kaynak olarak paylaşmaktadır.
İtalya
Dijital İtalya Ajansı (AgID), CAD (Codice Amministrazione Digitale) yasasıyla kamu kurumlarına açık kaynak tercihini zorunlu kılmaktadır.
Avrupa Birliği
AB Komisyonu "Think Open" stratejisiyle kendi yazılımlarını açık kaynak olarak paylaşmaktadır. EUPL lisansı AB'nin kendi açık kaynak lisansıdır.
Uluslararası Politikalar
Kamuda açık kaynak kullanımını yönlendiren küresel politika çerçeveleri.
Türkiye — 2023/13 Açık Kaynak Genelgesi
2023/13 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile tüm kamu kurumlarına açık kaynak yazılıma geçiş direktifi verildi. Koordinasyon CBDDO tarafından yürütüldü.
- AKKY Geçiş Analiz Raporu zorunluluğu
- Yazılım alımlarında açık kaynak tercih önceliği
- Pardus ulusal işletim sistemi
AB "Think Open" Stratejisi
Avrupa Komisyonu'nun 2020-2023 açık kaynak stratejisi; iç geliştirmede açık kaynak önceliği, topluluk katkısı, güvenlik ve veri egemenliği ilkelerini benimser.
- Inner Source (iç açık kaynak) yaklaşımı
- Güvenlik ve sürdürülebilirlik odağı
- Topluluk katılımı ve iş birliği
GovStack İnisiyatifi
ITU, GIZ, Estonya ve Digital Impact Alliance iş birliğiyle kurulan GovStack, kamu hizmetleri için yeniden kullanılabilir açık kaynak "yapı taşları" sunar.
- Modüler "Building Blocks" mimarisi
- Ülkeler arası yeniden kullanılabilirlik
- Standart API tanımları
İlham Veren Örnekler
Kamuda açık kaynak kullanımının somut faydalarını gösteren gerçek başarı hikayeleri.
Göç İdaresi Başkanlığı
7 açık kaynak uygulama ile anket, analitik, konferans, bulut depolama ve kütüphane gibi hizmetlerde tam bağımsızlık sağlandı.
Fransız Jandarması
2008'de başlattığı GendBuntu projesiyle bilgisayarlarını Ubuntu tabanlı kendi dağıtımına taşıdı; 2024 itibarıyla filonun %97'si (103.000'den fazla bilgisayar) GendBuntu ile çalışıyor. Kurum açıklamasına göre geçiş, toplam sahip olma maliyetini %40 düşürdü.
Schleswig-Holstein Eyaleti (Almanya)
Almanya'nın Schleswig-Holstein eyaleti, 2024 kabine kararıyla yaklaşık 30.000 kamu çalışanının bilgisayarını dijital egemenlik hedefiyle açık kaynağa taşıyor. 2025 sonu itibarıyla iş istasyonlarının yaklaşık yüzde 80'i LibreOffice'e, e-posta altyapısı da tümüyle açık kaynak çözümlere geçti; Linux masaüstüne geçiş sürüyor. Eyalet, lisans maliyetlerinde yılda 15 milyon euronun üzerinde tasarruf sağlıyor.
Merak Edilenler
Kaynaklar ve Referanslar
- • Pardus — TÜBİTAK ULAKBİM Ulusal İşletim Sistemi — pardus.org.tr
- • Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi — cbddo.gov.tr
- • Kamuda Açık Kaynak Kodlu Yazılım Kullanımı — 2023/13 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi (29.07.2023, R.G. 32263) — resmigazete.gov.tr
- • TÜBİTAK ULAKBİM — Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi — ulakbim.tubitak.gov.tr
- • e-Devlet Kapısı — Dijital Kamu Hizmetleri Platformu — turkiye.gov.tr
- • Avrupa Komisyonu Açık Kaynak Stratejisi (2020-2023) — commission.europa.eu
- • Joinup — AB Birlikte Çalışabilirlik Portalı (Kamu Açık Kaynak Vaka Çalışmaları) — joinup.ec.europa.eu
- • GovStack — Kamu Hizmetleri İçin Açık Kaynak Yapı Taşları — govstack.global
- • Open Source Initiative — Açık Kaynak Tanımı ve Lisanslar — opensource.org
- • Linux Foundation — Açık Kaynak Ekosistem Raporları — linuxfoundation.org
- • Schleswig-Holstein Eyalet Hükümeti — Açık Kaynak Geçişi Resmî Bülteni (iş istasyonlarının ~%80'i LibreOffice'te, 2025) — schleswig-holstein.de
- • AB OSOR — Schleswig-Holstein Açık Kaynak Stratejisi Bir Yıl Sonra (yıllık 15 milyon € tasarruf, 2026) — interoperable-europe.ec.europa.eu
- • AB OSOR — Fransız Jandarması GendBuntu Vaka Çalışması (%40 TCO azalması, 2013) — interoperable-europe.ec.europa.eu
Açık Kaynağı Birlikte İnşa Edelim
Göç İdaresi Başkanlığı'nın açık kaynak uygulamalarını keşfedin ve kamuda açık kaynak ekosistemine katkıda bulunun.